Pedagogizacja Rodziców

O naszych dzieciach

NASZE CZTEROLATKI

W wieku 4 lat rozpoczyna się okres średniego dzieciństwa, który trwa do 6 roku życia.

Dziecko czteroletnie sprawia więcej problemów niż trzylatek, a to dlatego, że ujawniają się w  nim cechy przekory. Nagle odkrywa, że dorosły wcale nie może wszystkiego, więc próbuje przeciwstawiać się wszelkim poleceniom, które jako młodsze dziecko wykonywało bez problemu.
Czterolatek potrafi niemal w jednej chwili przejść od śmiechu do łez, swą radość wyraża głośnym śmiechem, złość – krzykiem i tupaniem nogami. Nigdy nie można być pewnym co wywoła u niego negatywną reakcję, nigdy nie wiadomo co go zainteresuje, co rozzłości, co wzbudzi sprzeciw. W tym wieku możemy też zaobserwować częstsze konflikty z rodzeństwem, związane ze wzrostem pobudliwości. Często rodzice są zaskoczeni, że czterolatek może wdać się w kłótnie ze starszą siostrą lub bratem. Musimy liczyć się z napadami złości naszego malucha, brakiem opanowania, a nawet używaniem brzydkich słów.

Doświadcza on wszystkich uczuć i emocji jakich doświadczają dorośli, ale jeszcze nie potrafi ich nazwać i poradzić sobie z nimi.

Następuje dynamiczny rozwój osobistego potencjału, dziecko czteroletnie chce wszystko robić samodzielnie i czuje wielką dumę ze swoich dokonań, nawet jeśli są dalekie od ideału. Potrzebuje przyjaznej zachęty, zapewnień, że i dorosły nie od razu wszystko umiał.

Wyręczając dziecko w czynnościach samoobsługowych uczymy je bezradności.
Bardzo ważną rzeczą jest konsekwencja, stanowczość i stawianie jasno określonych granic.
Bezcelowe jest wtedy stosowanie jakichkolwiek kar.
Tak naprawdę czterolatek nie bardzo wie czego chce. Rolą dorosłych będzie tu porządkowanie świata dziecka i określanie mu jego przywilejów i obowiązków.

Dziecko czteroletnie może pomagać w:

  • równym ustawianiu swoich bucików,
  • porządkowaniu  zabawek przed snem,
  • ubieraniu się i rozbieraniu,
  • zapinaniu i rozpinaniu guzików,
  • nakrywaniu do stołu.

Dziecko czteroletnie potrafi:

  • skakać na jednej nodze,
  • potrafi samodzielnie korzystać z toalety,
  • wspinać się,
  • jeździć  na rowerku trzykołowym, a nawet dwukołowym,
  • jest w stanie opanować jazdę na nartach, łyżwach.

 

Czterolatki znacznie częściej niż trzylatki potrzebują towarzystwa do zabawy, mimo że poszczególne dzieci mogą się sprzeczać ze sobą żywo i gwałtownie. Dzieci w tym wieku bardzo się lubią i często zabawa przebiega spokojnie, bez zbytniej ingerencji ze strony dorosłych.

 

 

NASZE PIĘCIOLATKI

Dziecko pięcioletnie jest „wulkanem energii”,jest ruchliwe – biega, skacze, wspina się na drabinki, wchodzi pod meble, huśta się na huśtawce; jego główną potrzebą jest potrzeba ruchu. Ma na tyle rozwiniętą koordynację wzrokowo- ruchową oraz poczucie równowagi, że podejmuje te czynności.

Aby dziecko prawidłowo rozwijało się fizycznie warto:

  • dać dziecku możliwość trenowania sprawności ręki poprzez zabawę: malowanie dłońmi, wycinanki, plastelina, lepienie z gliny itp.
  • Zachęcać dziecko do jazdy na rowerze, która doskonale wpływa na zmysł równowagi oraz na prawidłową koordynację całego ciała. Przy tej okazji warto pamiętać o bezpieczeństwie dziecka – kask i ochraniacze obowiązkowo! Oprócz jazdy na rowerze doskonałe jest pływanie, taniec, jazda na łyżwach itp.
  • Uczęszczać z dzieckiem na wszelkiego rodzaju place zabaw, małpie gaje, ogródki jordanowskie, gdzie dziecko będzie miało możliwość trenowania swoich umiejętności jak również spożytkowania nagromadzonej energii.

Pięciolatek potrafi:

  • samodzielnie rozebrać się dość płynnie (może mieć kłopoty z samodzielnym ubieraniem się),
  • samodzielnie je łyżką, widelcem, raczej nie posługuje się nożem, pije z kubka, trzyma w ręce kanapkę, sprząta ze stołu,
  • potrafi umyć i wytrzeć ręce, buzię – ale jeszcze ruchy te nie są płynne,
  • umyć zęby pod kontrolą (sam czyści zęby tylko z przodu i bardzo krótko), czesze włosy (nie na całej głowie, ponieważ ma jeszcze zbyt krótkie ręce),
  • prawidłowo trzymać ołówek, w trakcie rysowania opierać przedramię o stół, a drugą ręką przytrzymywać kartkę,
  • rysować linie pionowe, poziome, ukośne,
  • odwzorować koło, krzyżyk, kwadrat, trójkąt,
  • odwzorować szlaczki typu://////, VVVVV , XXXXX,
  • kolorować obrazki, wypełniać kolorem kontury, ma prawo wychodzić poza kontur,
  • rysować rysunek zgodny z podanym tematem,
  • malować farbami, używając pędzelka i innych przyborów,
  • prawidłowo wymawiać głoski,
  • nazywać przedmioty, czynności sytuacje, potrafi je opisać przy pomocy przymiotników,
  • wypowiadać się zdaniami, potrafi przedstawić przebieg zdarzenia, opisać, co się stało, co mu dolega, dlaczego płacze, cieszy się, co zdarzyło się w przedszkolu itp.,
  • rozumie treść poleceń, rozumie podstawowe pojęcia dotyczące sytuacji w grupie, w domu, w przedszkolu.

Wraz z rozwojem dziecka wzrasta znaczenie obserwacji otoczenia, gromadzenia okazów, obrazków, udostępniania mu estetycznie wykonanych przedmiotów i dzieł sztuki. Zwiększa się też rola książki, pomocy dydaktycznych, opowiadań nauczycielki, przedstawień kukiełkowych, koncertów.

Wady wymowy, które jeszcze u dzieci młodszych mogły być przypisywane właściwościom wieku, u pięciolatków zdecydowanie wymagają interwencji ortodonty, stomatologa, laryngologa lub logopedy.

 

***

Danuta Wawiłow
Szybko                                                      

Szybko, zbudź się, szybko, wstawaj!
Szybko, szybko, stygnie kawa!
Szybko, zęby myj i ręce!
Szybko, światło gaś w łazience!
Szybko, tata na nas czeka!
Szybko, tramwaj nam ucieka!
Szybko, szybko, bez hałasu!
Szybko, szybko, nie ma czasu!

Na nic nigdy nie ma czasu…

A ja chciałbym przez kałuże
iść godzinę albo dłużej,
trzy godziny lizać lody,
gapić się na samochody
i na deszcz, co leci z góry,
i na żaby, i na chmury,
cały dzień się w wannie chlapać
i motyle żółte łapać
albo z błota lepić kule
i nie spieszyć się w ogóle…

Chciałbym wszystko robić wolno,
ale mi nie wolno…

 

Dorota Gellner
Dzieci

Wszystkie dzieci
 na całym świecie
 są takie same –
 lubią skakać na jednej nodze
 i lubią zanudzać mamę.

 Wszystkie dzieci
 na całym świecie
 śpiewają wesołe piosenki
 i byle kamyk,
 i byle szkiełko
 biorą jak skarb
 do ręki.

 Podobno dzieci
 na całym świecie
 bywają niegrzeczne czasem,
 lecz to nie u nas,
 nie w naszym mieście –
 to gdzieś za górą, za lasem.

***

Każdy okres rozwojowy dziecka charakteryzuje się specyficznymi problemami z radzeniem sobie z dzieckiem. To od nas, dorosłych zależy, jakiego człowieka wychowamy, jak przejdzie on przez kolejne fazy rozwoju.

 

 

 

Literatura

1. E. Gruszczyk-Kolczyńska, Wspomaganie rozwoju umysłowego czterolatków i  pięciolatków
2. E. Gruszczyk-Kolczyńska, Od malucha do starszaka
3. M. Przetacznikowa-Gierowska, G. Makiełło-Jarża, Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego
4. G. Demelowa, Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola

 

Jak pomóc dziecku radzić sobie z uczuciami?

Empatia i inteligencja emocjonalna dzieci, czyli jak pomóc dziecku  radzić sobie z uczuciami

 

Skuteczność oddziaływań wychowawczych zależy od jakości relacji rodzic – dziecko. Co więcej więź emocjonalna jest najważniejszym czynnikiem chroniącym przed podejmowaniem przez dziecko zachowań ryzykownych. Więź ponadto pozwala dziecku na osobową identyfikację z dorosłym przez co może on modelować pożądane zachowania dziecka.

Prawidłowa relacja powinna zawierać w sobie dwa aspekty:

1.      miłość, akceptację, szacunek

2.      granice, normy wymagania

Rodzice mają najlepsze intencje a mimo to ich działania nie przynoszą oczekiwanego rezultatu. Dzieci potrzebują jasno wytyczonych granic, żeby nauczyć się wybierać między dobrem a złem.  I tu kilka wskazówek:

1.      mów o zachowaniu dziecka a nie o jego postawie, wartościach , uczuciach np. „Rozmawiam, stukanie mi przeszkadza”

2.      należy być bezpośrednim i konkretnym „Bądź o 7 na kolacji”

3.      dokładnie określamy konsekwencje „Rowerem możesz jeździć po chodniku lub po trawie inaczej schowam rower”

4.      popieramy słowa działaniem „Nie ma zabawy dopóki nie wyjdziesz z psem”

5.      mówimy stanowczo ale nie podnośmy głosu.

Uczucia są podstawą rozwoju dziecka, wartością i istotną częścią ludzkiej natury. Traktowana z należytą troską i szacunkiem mogą stać się podstawą dalszego rozwoju i osiągnięcia dojrzałości. Uczucia są po prostu faktem, są moralnie neutralne, są cennym darem i istotnym wsparciem w naszym życiu. Bez nich niemożliwe byłoby zrozumienie innych ludzi i wchodzenie z nimi w prawidłowe relacje. Często nie pozwalamy sobie na te emocje i uczucia, których wolelibyśmy nie mieć. Nie lubimy odkrywać w sobie uczuć nie przyjemnych. Jeżeli jednak nie pozwolimy sobie na ten rodzaj uczuć, nie poznamy tego co naprawdę czujemy, a tylko to, co uważamy, że powinniśmy czuć. Pozwalanie oznacza mówienie sobie „Mogę przyznać się do tych uczuć”, a następnie branie odpowiedzialności za działania podjęte pod ich wpływem. Dopuszczanie naszych przykrych, niewygodnych przeżyć emocjonalnych nie oznacza jednak przyzwolenia na wyładowanie ich na innych. Oznacza natomiast wzięcie ich pod kontrolę i obcowanie z bliższym prawie, a nie wyimaginowanym obrazem samego siebie. Stanowi też przyzwolenie na rzeczywiste istnienie tych części nas samych, których nie chcemy i do których wolimy się nie przyznawać. Jedynie świadomie przyjmując ich istnienie, potrafimy je kontrolować i nie dopuszczać do sytuacji, gdy wtłaczane do wewnątrz, pękną, wydostaną się na zewnątrz i zdominuję nasze działania.

Dzięki wiedzy o uczuciach i emocjach, potrafimy się kontrolować, możemy nauczyć się sposobów uwalniania od nich, wyrażania ich bez wyrządzania krzywdy innym. Życie emocjonalne powinno nam służyć i dostarczać energii do podejmowanych działań.

Aby pomóc dziecku, by umiało radzić sobie z własnymi uczuciami, musimy nauczyć się uważnie słuchać dziecka a aktywne słuchanie działa, gdy:

·         mamy ochotę i czas by słuchać,

·         rzeczywiście jesteśmy gotowi na zaakceptowanie stanu emocjonalnego swojego dziecka,

·         mamy zaufanie do możliwości dziecka;

Dziecko, tak jak dorosły, potrzebuje zrozumienia, kiedy przeżywa swoje uczucia. Nie jest w stanie wtedy nikogo słuchać. Nie przyjmuje rady, pocieszenia ani konstruktywnej krytyki. Najczęściej potrafi pomóc sobie samo, jeśli jest wysłuchane i otrzymuje empatyczną odpowiedź.

Języka akceptacji i empatii trzeba się uczyć, gdyż tym, czego najbardziej ludzie oczekują jest zrozumienie. Wszelkiego rodzaju rady, powodują, że czujemy się jeszcze gorzej. Użalanie się i współczucie pogłębia naszą frustrację, a zaprzeczenie uczuciom i bagatelizowanie ich, budzi złość. Dzieci czują tak samo!

Aby pomóc dzieciom by radziły sobie z własnymi uczuciami:

·         słuchaj dziecka spokojnie i z uwagą,

·         zaakceptuj jego uczucia słowami: „Och…, Hmm…., Rozumię…”

·         określ te uczucia „To frustrujące”

·         zamień pragnienie dziecka w fantazję;

WSZYSTKIE UCZUCIA MOŻNA ZAAKCEPTOWAĆ ALE PEWNE DZIAŁANIA NALEŻY OGRANICZYĆ.

Trudności w akceptowaniu uczuć dziecka pojawią się gdy:

·         nie akceptujemy swoich uczuć,

·         ważniejsze wydaje nam się to, jak dziecko się zachowuje, od tego co przeżywa,

·         walczymy z dzieckiem, aby nie czuło tego, co czuje, zamiast pomóc mu się uporać z emocjami,

·         zaprzeczamy niewygodnym uczuciom dziecka, tak naprawdę po to, aby uwolnić od nich siebie,

Dziecko potrzebuje „luster”, w których mogłoby dostrzec swoje możliwości i uczucia i je ocenić. Takimi lustrami są dla dziecka przede wszystkim rodzice. Przez obserwację swojego odbicia dziecko dowiaduje się kim jest. Dziecko ogląda w lustrze wszystkie swoje uczucia. Jeśli dorosły akceptuje np. strach dziecka, to może ono zobaczyć w lustrzanym odbiciu, że:

·         uczucia są dobre i mają prawo istnieć,

·         jestem akceptowany gdy się boję, to znaczy, że ja również mogę zaakceptować swój strach,

·         moja potrzeba ukojenia, pociechy jest czymś dobrym, mogę z niej korzystać, mam prawo odczuwać taką potrzebę oraz oczekiwać, że będzie zaspokojona.

Jeśli dorosły będzie wielokrotnie powtarzał określone zachowania, dziecko przyjmie je jako obowiązujący wzorzec. Przez wielokrotne obserwacje swojego odbicia w lustrze dziecko zaczyna budować własny wizerunek oraz wyobrażenie o samym sobie. Z tych dzień po dniu, miesiąc po miesiącu widzianych obrazów z czasem formułuje się ja dziecka, dziecko Takim się staje. Aby nasza miłość służyła dzieciom, musimy krok po kroku nauczyć się, jak zamienić ją na właściwe słowa. Gdy na przykład się gniewamy, także możemy używać słów, ale tylko takich, które nie wyrządzają szkody. Osobowość dziecka jest ja „mokry cement”, dobrze więc wiedzieć jakie ślady na nim zostawimy. Rolą rodziców nie jest pilnowanie, by dziecko było ciągle szczęśliwe, ale by dojrzewało, a w tym pomaga przeżywanie żalu, gniewu, rozczarowania. Nie można chronić dziecka przed tymi przeżyciami, trzeba nauczyć je, jak sobie z nimi radzić.

Co dziecko wyraża rysunkiem?

Zrozumieć, co dziecko mówi rysunkiem.

         Dziecięce obrazki są kopalnią informacji ukazująca uczucia, a nawet charakter autora. Dziecko poprzez obrazek wyraża często to, czego nie potrafi wyrazić słowami. Dlatego powinniśmy bardzo uważnie przyglądać się  ich rysunkom. Rysunek rodziny jest jednym z podstawowych źródeł diagnozowania dziecka.

Analizę treści rysunku dokonuje się biorąc pod uwagę następujące kryteria:

1.Kto jest najważniejszy w rodzinie:

  •   W interpretacji istotna jest kolejność rysowania postaci. Osoba rysowana jako pierwsza jest tą osobą, z którą dziecko pragnie się identyfikować, do której jest najbardziej przywiązane. Osoba rysowana w ostatniej kolejności jest tą, którą dziecko najmniej lubi, nie akceptuje taką , jaka jest.
  • Relatywna wielkość rysowanych postaci ( wyraźne powiększenie lub zmniejszenie) postaci jest interpretowane jako wskaźnik znaczenia danej postaci dla dziecka. Wyraźnie większy jest ten członek rodziny, który jest podziwiany lub wywołuje lęk. Postać o mniejszym znaczeniu dla dziecka jest nieproporcjonalnie mniejsza lub całkowicie pominięta.
  • Zdobienie postaci– osoby dla dziecka znaczące mogą być szczególnie zdobione, uwidocznione z wieloma szczegółami, znajdować się na środku arkusza.

 

2.Usytuowanie postaci względem siebie.

     Dziecko najbliżej rysuję osobę, z którą czuje się najsilniej związane uczuciowo. Osoby nieakceptowane przez dziecko są na rysunku odsuwane. Izolowanie własnej postaci od reszty rodziny może przejawem występowania u dziecka tendencji do wycofywania się z kontaktów z rodzina. Połączenie postaci rękami świadczy o istnieniu silnej więzi emocjonalnej między nimi.  Jeżeli osoby rysowane są bez rąk, to świadczy o nieporozumieniach między nimi. Pominięcie dłoni oznacza brak czułości, miłości, zrozumienia w rodzinie, odzwierciedla poczucie winy wynikające z ich używania. Oznaką nieporozumień są też przedmioty rozdzielające osoby z rodziny. Gdy między sobą , a ojcem dziecko umieszcza szafę lub drzewo oznacza to, że nie czuje się przy nim bezpiecznie ( np. tata jest zbyt stanowczy).

 

3.Kogo dziecko nie akceptuje.

  •   Pominięcie jednego z członków rodziny wyraża stosunek emocjonalny do tej osoby. Osoby opuszczone przez dziecko w jego rysunku są dla niego źródłem lęku lub w ten sposób jest wyrażone odrzucenie lub izolowanie tej osoby. Osoby, które  wzbudzają w dziecku niepokój, niechęć czy inne przykre uczucie są rysowane z brzegu, w kącie lub z dala od innych postaci. Niektóre dzieci w ten sposób przedstawiają swoje rodzeństwo- jest to sygnał, że są zazdrosne o brata lub siostrę.

        Osoby, które w życiu dziecka nie odgrywają szczególnej roli są rysowane zazwyczaj jako ostatnie. Gdy maluch na końcu rysuje samego siebie, prawdopodobnie ma poczucie, że mało liczy się w rodzinie. Gdy w ogóle Ne umieszcza siebie na rysunku rodziny, jest to niepokojący sygnał, że dziecko może się czuć odrzucone emocjonalnie przez najbliższych i pozbawione ich miłości.

  • Rysunek domu- jeżeli jest on duży, dominuje na rysunku, interpretowany jest jako wskaźnik odrzucenia dziecka przez rodzinę.

 

1.      Sposób w jaki dziecko rysuje, wiele mówi o jego usposobieniu. Warto zwrócić uwagę na :

a)      Rozmiar i grubość kreski:

  •   Linie długie, rysowane z rozmachem i dużą siłą nacisku świadczą o energii, odwadze, pewności siebie, a nawet o gwałtowności malarza.
  •   Linie delikatne, rysowane niepewnie, postaci nieraz tak małe, że na kartce zostaje mnóstwo pustego miejsca- świadczą o nieśmiałości dziecka.
  •   Linie zamaszyste, chaotyczne, szybkie pociągnięcia kredki cechują dziecko nadpobudliwe.
  •   Linie przerywane są przejawem większych lub mniejszych zahamowań, którym towarzyszy niezdecydowanie.

b)     Kształt linii- linia zakrzywiona jest bardziej łagodna i czuła, kąt oznacza siłę i twardość. Harmonijny rysunek składa się z Krzywin i kątów:

  •   Zbyt wiele miękkości i okrągłości charakteryzuje dziecko bierne, zbyt słabe, żeby się bronić.
  •   Zbyt dużo kropek i kątów świadczy o energii , silnej woli, zarazem jednak o agresywnym usposobieniu.
  •   Linie cieniowane, prążkowania i czarne plamy są oznaką silnie odczuwanego lęku.
  •   Ślady uporczywego wycierania gumką i skreślenia cechują brak ufności we własne siły i własnej osoby.

Zdarza się, że w całym delikatnym rysunku jedna postać jest namalowana specjalnie mocno- świadczy to o tym, że dziecko wiąże z tą osobą silne emocje ( może to być miłość, podziw lub odwrotnie- gniew lub agresja).

2.      Poszczególne części kartki mają swoje symboliczne znaczenie.

Kartkę można umownie podzielić na cztery obszary: górę (duch), dół (materia), stronę lewą (matka), stronę prawą (ojciec).

  •   Rysunek umieszczony po lewej stronie ukazuje dziecko ,,uczepione maminej spódnicy”, które szuka ciepła i poczucia bezpieczeństwa.
  •   Rysunek umieszczony po prawej stronie kartki oznacza relacje z ojcem i z innymi osobami- przyszłość.
  •   Góra kartki to duch- to świat marzeń, wyobraźni i duchowości.
  •   Dolna część kartki mówi chodzić po ziemi- mówi o potrzebie fizycznego bezpieczeństwa.

3.      Kolory mają znaczenie psychologiczne, każdy kolor ma pewną wartość emocjonalną:

  •   Czerwień- to kolor dynamiczny, wyraża potęgę pragnień, jest też oznaką agresywności, a niekiedy gniewu. Obfitość czerwieni może oznaczać pobudzenie i oznakę ruchu.
  •   Niebieski – wyraża wrażliwość, zamknięcie się w sobie.
  •   Fiolet – wyraża połączenie przeciwieństw i pragnienie czegoś innego. Jeżeli odcień fioletu pojawia się zbyt często- oznacza niepokój, lęk.
  •   Żółć- to synonim światła, radości i optymizmu, to spontaniczność i otwartość.
  •   Zieleń- oznacza wolę działania, wytrwałość, upór i stanowczość.
  •   Pomarańcz- wyraża radość, wesołość i dynamizm.
  •   Brąz- oznacza fizyczne dążenie do bezpieczeństwa. Jeżeli dziecko rysuje osobę na brązowo, to wyraża w ten sposób brak bezpieczeństwa ze strony tej osoby.
  •   Róż- oznacza spokój, równowagę i harmonię.
  •   Czerń- negacja koloru. Zawiera w sobie smutek, niekiedy rozpacz, gdy używa się go w nadmiarze. Drobne czarne plamki oznaczają lęk.
  •   Szarość – jest neutralna. Jeżeli dziecko używa często szarego koloru, można sądzić, że ma trudności w wyrażaniu uczuć i przechodzeniu do czynów.

4.Znaki zapisane na twarzy- jeżeli na rysunku wszyscy się uśmiechają, a przy tym nikt nie został pominięty , świadczy to o tym , że dziecko dobrze się czuje w swojej rodzinie i postrzega ją jako szczęśliwą. Gdy postacie są smutne, złe lub mają srogie miny- wskazuje to na przykre emocje związane z sytuacją w domu, np. dziecko przeżywa ciągłe kłótnie  między rodzicami. Osoby odwróconej tyłem lub pozbawionej twarzy dziecko nie akceptuje.

 Opracowano pięć pytań, które dostarczają bardzo bogatych informacji- po każdej odpowiedzi dziecka pada kolejne pytanie : Dlaczego?

  •   Kto jest najmilszy z całej rodziny? (dlaczego?)
  •   Kto jest najmniej miły? (dlaczego?)
  •   Kto jest najszczęśliwszy? (dlaczego?)
  •   Kto jest najbardziej nieszczęśliwy? (dlaczego?)
  •   Kogo wolisz z całej rodziny? (dlaczego?)

 

Jak interpretować rysunek dziecka?

Interpretacji rysunku dokonuje się w trzech płaszczyznach:

  • poziom graficzny ( obejmuje rozległość, siłę, wielkość i rozmieszczenie),
  • wzajemne stosunki między osobami,
  • treść rysunku (subiektywna wizja swojej rodziny).

Sposób rysowania – cechy graficzne:

Silne, mocne, gwałtowne linie- ekstrawertyzm, pewność siebie, nadpobudliwość ruchowa.

Słabe, drżące ledwo widoczne, niewyraźne linie- introwertyzm, poczucie niepewności, nieśmiałość, lęk, zahamowanie.

Zarysowanie wcześniej stworzonego rysunku- poczucie niskiej wartości, brak pewności siebie, tendencje depresyjne.

Niski poziom staranności- silne napięcie psychiczne.

Wysoki poziom staranności- dobre przystosowanie, wielostronny rozwój.

 

Powtarzające się znaki emocjonalne:

Ziemia, silnie zaznaczone podłoże- potrzeba oparcia, poczucie zagrożenia.

Dom nieproporcjonalnie duży- konflikt  rodzinie, brak poczucia bezpieczeństwa w domu rodzinnym.

Wiatr- niepokój , potrzeba stałości otoczenia.

Nawracające elementy, często geometryczne- stany lękowe.

 

Usytuowanie elementu najistotniejszego w wykonywanej pracy.

( cechy te dotyczę przede wszystkim postaci ludzkiej)

Centralne- spokój wewnętrzny, poczucie bezpieczeństwa.

Górne, powyżej środka- tendencje ucieczkowe, izolacyjne.

Dolne, poniżej środka- tendencje depresyjne, poczucie zagrożenia.

 

Postać ludzka:

Bardzo mała- introwertyzm, nieprzystosowanie społeczne.

Bardzo duża- ekspansywność, nadmierna aspiracja.

Zaczernianie pustych pól- niepokój;  twarzy: poważnie zaburzony, negatywny wizerunek siebie;  rąk: przejaw agresji.

Brak dłoni- zakłopotanie, poczucie nieprzystosowania.

Brak rąk- poczucie winy z powodu odczuwanej wrogości lub seksualności, nieprzystosowanie, bezradność; założone na piersiach- wrogość, podejrzliwość; trzymane za plecami- niechęć do kontaktów interpersonalnych; zwieszone ramiona- brak przystosowania.

Wyszczerzone zęby- agresywność słowna, niedojrzałość.

Bliskie osoby ( rodzina) stojące daleko od siebie, niedotykające się – konflikt rodzinny, osłabione więzi rodzinne.

 

 

Przygotowanie: Lucyna Zalewska.

Dojrzałość szkolna

Dojrzałość  szkolna 

a  trudności w  opanowaniu umiejętności czytania i pisania.

Pojęcie  dojrzałości szkolnej.

Dziecko uważa się za dojrzałe do podjęcia nauki szkolnej ,jeżeli osiągnęło taki stopień rozwoju  umysłowego , społeczno- moralnego oraz fizycznego, jaki umożliwi mu przystosowanie się  do wymagań szkoły i kontynuowanie z powodzeniem nauki w klasie I.

Dziecko , które osiąga powodzenie w nauce jest wrażliwe i podatne na naukę szkolną. Wrażliwość to stopień zainteresowania się nauką szkolną ,podatność to możliwość zrozumienia tego , co się dziecku przekazuje oraz umiejętność podporządkowania się wychowawczym wymaganiom szkoły i zgodnego współdziałania z kolegami.

Dziecko wstępujące do szkoły powinno umieć podporządkować się dyscyplinie szkolnej i być na tyle samodzielne, aby radzić sobie w szkole ( trafić do klasy , ubrać się samodzielnie i rozebrać, nie gubić przyborów szkolnych itp.). Nie jest dojrzałe do szkoły dziecko, które nie potrafi nawiązać kontaktów z rówieśnikami , płacze przy rozstaniu z matką i odmawia pójścia do szkoły. Brakiem dojrzałości społecznej i emocjonalnej cechują się dzieci rozpieszczane dzieci ,które nie chodziły do przedszkola , a niekiedy także dzieci o wysokim  rozwoju intelektualnym wychowane z dala od rówieśników.

Dzieci niedojrzałe i społecznie nie potrafią często , mimo prawidłowego rozwoju umysłowego, przystosować się do wymagań szkoły .Od pierwszych  chwil pobytu w niej doznają różnego rodzaju porażek i niepowodzeń, zniechęcają się do nauki, a ich stosunek do szkoły staje się negatywny.

Dojrzałość fizyczna polega na osiągnięciu przez dziecko prawidłowego, w stosunku do wieku metrykalnego, rozwoju organizmu. Brak  dojrzałości fizycznej wypływa z przebytych  chorób, wad wrodzonych , czy złych warunków środowiskowych.

Stosując różne metody badania dojrzałości szkolnej, a także przeprowadzając badania lekarskie można ustalić , czy dziecko podoła wymaganiom szkoły. Jeżeli  uzna się , że dziecko nie sprosta wymaganiom, dziecko może być odroczone od obowiązku szkolnego na rok. W ciągu roku poziom umysłowy może się podnieść , a także stanie się ono bardziej dojrzałe emocjonalnie i społecznie. W tym celu przeprowadza się krótkie testy sprawdzające umiejętności i wiedzę dzieci w różnych sferach . Testy te przeprowadza się dwukrotnie: na półrocze oraz na zakończenie roku szkolnego.

   Sylwetkę dziecka 7-letniego, dojrzałego do podjęcia nauki szkolnej można scharakteryzować w następujący sposób:

-jest wystarczająco na swój wiek rozwinięte fizycznie i ruchowo, przy czym opanowało już w pewnej mierze  precyzyjne ruchy rąk i palców, niezbędne przy pisaniu;

    -posiada duży zasób wiedzy o świecie i orientuje się w bliskim otoczeniu;

-potrafi porozumiewać się z dorosłymi i rówieśnikami za pomocą mowy potocznej zrozumiałej dla jego słuchaczy;

jest zdolne do działania intencjonalnego, tj. podejmuje czynności zmierzające do określonego celu i wykonuje je do końca;

przejawia w swym zachowaniu pewien stopień uspołecznienia, tj. liczy się nie tylko z własnymi chęciami i życzeniami, lecz także uwzględnia życzenia innych, potrafi z kolegami zgodnie współdziałać i podtrzymywać z nimi przyjazne kontakty , jak również wykonuje  polecenia dorosłych  skierowane do całej grupy;

jest zdolne  opanować swoje emocje, a więc potrafi powściągnąć gniew, złość, lęk i obawę, a w każdym razie nie uzewnętrznia  gwałtownie i niepohamowanie swoich stanów uczuciowych.

 

Czytanie i pisanie.

Na przygotowanie do szkoły składa się  całokształt przyswojonych przez dziecko treści wychowawczych i poznawczych, które decydują o osiągnięciu dojrzałości zarówno fizycznej , społeczno-emocjonalnej jak i umysłowej.

   Nie wszystkie dzieci  rozwijają się  jednakowo, i nie zawsze rozwój ten przebiega  harmonijnie. Każde dziecko ma swoją indywidualną drogę rozwoju. U niektórych rozwój bywa  globalnie przyśpieszony, u niektórych globalnie opóźniony. W praktyce  znacznie częściej  spotykamy się  z fragmentarycznymi opóźnieniami w  rozwoju.

Tempo  rozwoju tych dzieci  nie jest jednakowe w różnych zakresach.

Występują często zakłócenia rytmu rozwojowego i mówimy wtedy o rozwoju  nieharmonijnym lub nierównomiernym. Nierównomierność w rozwoju może polegać na rozbieżności między rozwojem fizycznym a psychicznym. Zmiany w rozwoju psychicznym dziecka  następują w wyniku  samorzutnego rozwoju oraz dzięki aktywnemu wzbogacaniu  wiadomości, nabywaniu umiejętności i nawyków.

Czytanie i pisanie podstawowa działalność dzieci w szkole jest dla wielu z nich czynnością trudną do opanowania. W konsekwencji  wpływa to na opóźniony proces  nauczania i różnego typu niepowodzenia w nauce, które niekorzystnie wpływają na rozwój dziecka.

Trudności w nauce czytania i pisania wynikają z różnorodnych przyczyn. Jedną z najpoważniejszych jest zaburzenie i opóźnienie w rozwoju  niektórych funkcji poznawczych i ruchowych. Dzieci charakteryzujące się tymi zaburzeniami nie potrafią opanować czytania i pisania w toku normalnej nauki szkolnej i tempie przewidzianym przez program.

W skład procesu czytania wchodzą trzy elementy:

 -wzrokowy,

-słuchowo-dżwiękowy,

-znaczeniowy czyli logiczny.

Zrozumienie czytanego tekstu, czyli uchwycenie jego sensu, jest procesem złożonym. Na  proces ten  składają się elementy: spostrzeżeniowe, pamięciowe, myślowo- rozumowe, wyobrażeniowe oraz emocjonalne, zależne od stosunku osoby czytającej do treści tekstu. Zrozumienie czytanego tekstu może dotyczyć  sensu dosłownego. Dosłowne rozumienie tekstu jest typowe dla dzieci rozpoczynających naukę czytania. Dopiero w miarę uzyskiwania wprawy w technice czytania, a także w miarę zdobywania doświadczenia , wynikającego z analizy treści tekstu  i dzięki rozbudzonej wyobraźni dziecko staje się  zdolne do wykrywania sensu ukrytego , nie wyrażonego słowami tekstu.

    Do podstawowych warunków,  od których zależy możliwość rozpoczęcia nauki czytania należy dojrzałość umysłowa dziecka i prawidłowy rozwój mowy. Spośród czynników składających się na dojrzałość umysłową dziecka , zasadniczą rolę odgrywa inteligencja.

Od prawidłowego intelektu  uzależniona jest zdolność myślenia symbolicznego, niezbędnego w opanowaniu techniki czytania. Dzięki tej zdolności dziecko rozróżnia i zapamiętuje znaki graficzne:(litery, znaki interpunkcyjne ) oraz dostrzega umowny związek między znakami graficznymi i odpowiadającymi mu dźwiękami artykulacyjnymi. Obok odpowiedniego rozwoju inteligencji do rozpoczęcia nauki czytania niezbędna jest zdolność koncentracji uwagi dowolnej- w zakresie zapewniającym skupienie się na czytanym tekście, bądź na czynności pisania. Zarówno przy czynnościach czytania jak i pisania, musi wystąpić zaangażowanie uwagi w swoistą  spostrzegawczość wzrokową, która umożliwia  uchwycenie różnic oraz podobieństw w kształtach, wielkości i umiejscowieniu w przestrzeni znaków graficznych tj. liter, które tworzą tekst, a także spostrzegawczość słuchową, która zapewnia prawidłowy rozwój mowy. Rozwojowi intelektu towarzyszy rozwój mowy, w zakresie artykulacji oraz zdobycie dostatecznego zasobu słów. Od opanowania artykulacji zależy poprawność czytania , która wyraża się zgodnością dźwięku z odpowiadającą mu literą, jako znakiem, a także poprawność pisania. Dostateczny zasób słownictwa stanowi niezbędny warunek rozumienia tekstu oraz posługiwania się tekstem w różnego rodzaju ćwiczeniach w czytaniu i pisaniu. Spełnienie powyższych warunków  niezbędnych przy rozpoczynaniu nauki czytania daje podstawę do zastosowania ćwiczeń wstępnych poprzedzających właściwą naukę. Do czynności objętych tymi ćwiczeniami należy kształcenie słuchu fonematycznego, doskonalenie artykulacji w mowie oraz wyrabianie umiejętności analizy i syntezy wzrokowej, słuchowej mięśniowo-ruchowej. Kształcenie słuchu fonematycznego polega na ćwiczeniach w których dziecko dokona rozróżnień w brzmieniu głosek pojedynczych. Doskonalenie artykulatorów obejmuje ćwiczenia w prawidłowym operowaniu narządami mowy, i aparatem oddechowym w czasie wymawiania pojedynczych głosek, zespołu głosek w wyrazach i zespołu wyrazów.

Właściwą naukę pisania powinny poprzedzać różnorodne ćwiczenia wyrabiające sprawność manualną zwłaszcza zręczność palców, wyrażająca się w nawykach prawidłowego posługiwania się narzędziami do rysunku, malowania i pisania, a zwłaszcza ołówka.

W toku ćwiczeń należy starać się o dobrą koordynację ruchową mięśni biorących udział w czynności pisania bądź rysowania. Ćwiczenia takie powinno się prowadzić systematycznie i planowo, bo tylko taka praca przynosi oczekiwane efekty.

 

Trudności w czytaniu i pisaniu.

Trudności w czytaniu i pisaniu mogą wyniknąć z różnych przyczyn i powstają na różnym podłożu:

  1. 1.        Jedną z przyczyn stanowi brak zdolności wynikających  z obniżonego poziomu rozwoju umysłowego, inne to zaniedbania środowiskowe i szkolne oraz zaburzenia spowodowane uszkodzeniem obwodowych narządów mowy lub narządu słuchu. Zaburzenia te utrudniają naukę czytania i pisania –dziecko źle naśladuje brzmienie poznawanych głosek i wskutek tego czyta nieprawidłowo. Nieprawidłowość taka powoduje, że dziecko pisze błędnie. Trudności w czytaniu i pisaniu mogą również wyniknąć wtedy, gdy dziecko posługuje się żargonem lub gwarą, brak u niego motywacji do czytania lub gdy ma kłopoty z dokonywaniem analizy i syntezy.

 

  1. 2.       Do innego rodzaju poważnych przyczyn powodujących pojawienie się trudności w nauce czytania i pisania należą fragmentaryczne zaburzenia funkcji percepcyjno- motorycznych.

Zaburzenia te stanowią podłoże  złożonych trudności zwanych dysleksją, dysortografią i dysgrafią.

  1. 3.          Zaburzenia funkcji analizatora wzrokowego o charakterze dyslektycznym powodują wadliwe spostrzeganie i trudności w poprawnym przeprowadzaniu analizy i syntezy w przestrzeni tj. w polu widzenia, obejmowanego wzrokiem w czasie czytania tekstu.

       Dziecko myli kierunki: strona prawa- lewa , góra- dół, a w związku z tym myli znaki graficzne (litery i cyfry ) o podobnych kształtach, w różnych stosunkach do pionowych osi liter : d – b , p – g , 3(cyfra), oraz  w stosunkach do osi  poziomej: a – o , n – u , m – n , b – g , b –p ;

Dzieci trudnościami typu dyslektycznego nie pamiętają obrazu pisanych słów , nie mogą poprawić błędów , bo ich nie dostrzegają.  Zaburzone funkcjonowanie analizatora  kinestetyczno-ruchowego  powoduje  obniżenie sprawności manualnej, przejawiającym się w wolnym tempie czynności manualnych, zwłaszcza pisania , albo w braku dokładności , precyzji ruchów dłoni i palców;

Zaburzenia graficzne w zakresie pisania nazywamy dysgrafią.

Zniekształcenia  te mają różną postać:

-pismo lustrzane, wybieganie poza linię ,litery o nierównej wielkości,

– nieprawidłowym położeniu , pismo zniekształcone, niewyraźne ,

–  litery niepowiązane;

Dzieci dysgraficzne mają przy tym kłopoty ze znalezieniem właściwych linii w liniaturze zeszytu, odwracają i mylą litery o podobnych kształtach, zmieniają kolejność liter w wyrazach itp.

Przezwyciężenie trudności w nauce czytania i pisania dokonuje się w różny sposób zależnie od ich charakteru i przyczyn, które je wywołują. Należy prowadzić obserwację i ćwiczenia korekcyjne, które mogą być pomocne przy specjalistycznej terapii prowadzonej przez Poradnię Psychologiczno – Pedagogiczną.

 

 

„Kontakty społeczne w grupie przedszkolnej”

Wiek przedszkolny jest bardzo ważnym etapem w rozwoju stosunków interpersonalnych. Dzieci uczęszczające do przedszkola wchodzą coraz intensywniej w różnorodne kontakty społeczne, zarówno z rówieśnikami, jak i z osobami dorosłymi. Dziecko przekraczając próg przedszkola, staje się członkiem grupy przedszkolnej. Wiążą się z tym nowe, określone prawa i normy i zasady życia społecznego w przedszkolu, obowiązki. Nowa jest także sytuacja – nagle wzrasta liczba kontaktów z rówieśnikami. Przystosowanie się do nowego otoczenia bywa niekiedy bardzo trudne. „Grupa przedszkolna na ogół nie stanowi jednolitego zespołu, który zawsze ze sobą współdziała. Zazwyczaj dzieci dzielą się na małe grupki, które w różnych momentach łączy wspólny cel, najczęściej jest to wspólna zabawa” (I. Dudzińska 1976).

Kontakty społeczne dzieci w zabawie i przy innych formach działania utrudnia poziom rozwoju ich mowy i myślenia. Mają one jeszcze trudności w werbalnym porozumieniu się ze sobą.

Dzieci 3-letnie chętnie przebywają ze sobą, jednak nie umieją ze sobą współdziałać. Z wiekiem potrzeba wspólnego działania i zabawy rośnie, wrasta także liczba konfliktów.

Dzieci 4-letnie i 5-letnie chcą w większym stopniu bawić się razem i działać, nie potrafią jednak się porozumieć. Każde inaczej widzi tok zabawy, swoją rolę w niej. Z badań przeprowadzonych pomiędzy dziećmi wynika, że najwięcej przypadków konfliktowych dotyczy kwestii posiadania – dziecko albo broni zabawki, którą posiada, albo zabiera ją innym.

Dzieci 6-letnie odczuwają potrzebę zabawy bardziej dojrzałej – umiejętność słownego porozumiewania się między sobą uzyskuje wyraźny postęp, dlatego możliwa staje się zabawa w większym zespole.

Temu wszystkiemu służą także normy, które regulują stosunki dzieci z otoczeniem, wpływają na warunki i atmosferę zabawy, kształtują doświadczenie dzieci. Przedszkolaki z reguły wiedzą, co wolno im robić, a czego nie wolno. Dowiadują się tego w różnorodny sposób – podczas zajęć, zabaw, spacerów. Brak systemu norm sprawia, że w grupie panuje bezprawie.

Grupa przedszkolna, jak każda grupa społeczna, jest zróżnicowana pod względem wchodzących w jej skład jednostek. Pozycja każdego dziecka w grupie zależy od jego aktywności, poziomu umysłowego, uzdolnień. Niektóre dzieci nawiązują kontakty łatwo, biorąc inicjatywę w swoje ręce, inne są nieśmiałe lub też obawiają się złego przyjęcia. Bardzo często wśród dzieci przedszkolnych dostrzegamy jednostki przejawiające skłonności do przewodzenia. Najczęściej, ale nie zawsze, przywódcami są dzieci o żywej wyobraźni, dobrze rozwinięte umysłowo. Jednak dzieci te niekiedy wykazują chęć wywyższenia się. Zazwyczaj zauważamy to podczas zabawy, gdzie przywódcy wykorzystując swoją przewagę mogą zagarnąć zabawki czy miejsca zabaw. Ale w grupie przedszkolnej zdarzają się także dzieci nieśmiałe, wrażliwe, niepewne siebie, mało aktywne. Dzieci te powoli zdobywają się na odwagę, potrafią niekiedy upomnieć się o swoje prawa, a z czasem nabierają wiary we własne siły.

W rodzinie dokonuje się proces socjalizacji dziecka decydujący dla późniejszego społecznego życia, jest ona pierwszym i najważniejszym – przekazicielem wartości kulturowych i społecznych. Tak więc nie tylko przedszkole, ale także, a może przede wszystkim dom rodzinny mają ogromny wpływ na to, jaką pozycję w grupie zajmuje dziecko.

NORMY I ZASADY ŻYCIA SPOŁECZNEGO W PRZEDSZKOLU

Dlaczego dzieci potrzebują norm i zasad?

Wprowadzenie norm i zasad w życiu dziecka spełnia ważną rolę. Wyobraźmy sobie, że stajemy z zawiązanymi oczami na placu zabaw gdzie są zjeżdżalnie, huśtawki, ścieżki rowerowe, boisko do gry w piłkę, drabinki, inni ludzie. Jak będziemy się poruszać w takim miejscu? Czy jest ono dla nas bezpieczne? Oczywiście, że nie. Będziemy niepewnie i wolno się przemieszczać, nie raz się zapewne przewrócimy. Konsekwencje mogą być straszne. A jeśli jest ktoś obok nas, kto trzyma nas za rękę i mówi: krok w prawo, bo wpadniesz na huśtawkę, schyl się, bo przed tobą mostek, zatrzymaj się, bo nadjeżdża rowerzysta. Jak wtedy się poruszamy, jak się czujemy? Bezpiecznie! Tak też jest z zasadami i normami, które wystosowane w stronę dziecka mówią mu, jakie zachowanie jest pożądane, jakie jest właściwe i jakie przez nas dorosłych akceptowane. Dzieci potrzebują precyzyjnego określenia, co jest dozwolone, a czego nie wolno. Skutecznym środkiem wychowawczym są nagrody i pochwały. Mają one wartość zachęcającą do pracy dla każdego człowieka, a tym bardziej dla dziecka a uznanie i akceptacja mobilizują do dalszych wysiłków.

Normy i zasady postępowania dzieci w grupie przedszkolnej

Na początku roku szkolnego każda z grup przedszkolnych
z pomocą nauczyciela opracowuje swój Kodeks Zachowań, który ma za zadanie wspierać i motywować dzieci do przestrzegania ustalonych norm i zasad postępowania, jak również konsekwentnie je egzekwować. Poprzez kolejne lata pobytu dziecka w przedszkolu zasady te są utrwalane i pomagają dzieciom w ich prawidłowym rozwoju.

Uzgodnione przez dzieci normy i zasady są dla wszystkich jednakowe a dotyczą między innymi:

• zachowania podczas posiłków
• zachowania w łazience
• zachowania w szatni 

zachowania w szatni 
• zachowania w sali 
• zachowania podczas pobytu w ogrodzie przedszkolnym 
• zachowania podczas wycieczek i spacerów 
• zachowania podczas imprez i uroczystości 

Formą nagradzania zachowań respektujących ustalone normy i zasady zachowania są:

• pochwały wobec grupy 
• pochwały indywidualne 
• pochwały przed rodzicami 
• atrakcyjne zabawa według pomysłu dziecka 
• darzenie dziecka szczególnym zaufaniem np. zwiększając zakres jego samodzielności 
• drobne nagrody rzeczowe, np. emblematy uznania, dyplomy 

Nagradzamy za:

• stosowanie ustalonych umów i zasad, 
• wysiłek włożony w wykonywanie pracy, zadania, 
• wypełnienie podjętych obowiązków, 
• bezinteresowną pomoc innym,  
• aktywny udział w pracach grupy.

Formą karania za niestosowanie się do ustalonych zasad jest:

• upomnienie słowne 
• rozmowa – przedstawienie następstw zachowania (skłonienie dziecka do autorefleksji) 
• wyrażenie przez nauczyciela smutku i niezadowolenia z powodu zachowania dziecka,
• odsunięcie na krótki czas od zabawy, 
• zastosowanie aktywności mającej na celu rozładowanie negatywnych emocji

Kodeks Przedszkolaka

Dziecko ze względu na swoją niezaradność wymaga specjalnej ochrony i opieki. Ma ono niepowtarzalne prawo do życia, nazwiska, narodowości, do życia w rodzinie. Specjalne uprawnienia przyznane dziecku przez prawo mają mu zapewnić odpowiednie warunki życia, pełny rozwój jego osobowości, a także możliwość pozytywnej samorealizacji swojego losu.

Przedszkolak ma prawo:


– Posiadać i wyrażać swoje zdanie, swoje uczucia
– Uczestniczyć we wszystkich formach aktywności proponowanych przez przedszkole
– Przebywać w warunkach zapewniających bezpieczeństwo
– Zdobywać wiedzę i bawić się
– Do swojej prywatności, samotności i niezależności
– Do snu i wypoczynku
– Do nienaruszalności cielesnej
– Do zaspokojenia swoich potrzeb
– Do indywidualnego tempa rozwoju
– Do pomocy ze strony nauczyciela gdy tylko tego potrzebuje

 

Przedszkolak ma obowiązek:

– Stosować formy grzecznościowe w stosunku do kolegów i osób dorosłych
– Być uprzejmym
– Dbać o bezpieczeństwo swoje i kolegów
– Przestrzegać zasad obowiązujących w grupie
– Respektować polecenia nauczyciela
– Dbać o książki i zabawki
– Sprzątać zabawki po zakończonej zabawie
– Nieść pomoc rówieśnikom, a szczególnie młodszym kolegom
– Wywiązywać się z powierzonych zadań
– Szanować własność innych
– Jasno okazywać co myśli i czuje
– Szanować godność i wolność drugiej osoby

 

Etapy rozwoju mowy

 

,, Język w supełek- czyli gimnastyka buzi i języka”

,,Podstawowe wiadomości o normalnym rozwoju mowy są bardzo istotne dla rodziców, ponieważ wiedza o tym, co .normalne i w jakim czasie stanowi punkt odniesienia do patologii. Trzeba wiedzieć, kiedy pojawiają się w mowie przeciętnego dziecka poszczególne głoski. Bez tej wiedzy nie można sensownie ingerować w rozwój mowy dziecka, nie można mu pomóc, a przeciwnie – można mu zaszkodzić wymagając od dziecka tego, czemu sprostać nie może, czy też  lekceważąc bądź przeoczając niepokojące sygnały. Celem tego opracowania jest przedstawienie rodzicom podstawowych informacji na temat rozwoju mowy dziecka i norm rozwojowych mowy w wieku od 0÷7 lat, omówienie czynników kształtujących ten rozwój i zaleceń dotyczących wczesnej profilaktyki, a także zasad współpracy rodziców z logopedą, w przypadku, gdy dziecko uczęszcza na terapię logopedyczną.

Etapy rozwoju mowy

Rozwój mowy uwarunkowany jest genetycznie, zależy od wrodzonych właściwości organizmu człowieka, ale możliwy jest jedynie w kontakcie ze środowiskiem społecznym, z innymi ludźmi. Jest to proces, w którym współgrają czynniki biologiczne i społeczne. Nie przebiega on u wszystkich dzieci jednakowo. U jednych szybciej, u innych wolniej. Niejednakowa jest też kolejność przyswajania sobie przez dziecko poszczególnych głosek. Stopień rozwoju mowy zależy od wpływu środowiska oraz psychofizycznego rozwoju dziecka.

W rozwoju mowy wyodrębnia się cztery okresy:

          okres melodii (0-1 rok życia),

          okres wyrazu (1-2 rok życia),

          okres zdania (2-3 rok życia),

          okres swoistej mowy dziecięcej (3-7 rok życia dziecka).

Normą rozwojową jest, jeśli dziecko w wieku

          0-1 roku – komunikuje się z dorosłymi za pomocą krzyku, głuży, gaworzy, wymawia pierwsze wyrazy: mama, tata, baba;

          1-2 lat – używa prawie wszystkich samogłosek z wyjątkiem nosowych

(ą, ę) oraz wymawia niektóre spółgłoski (p, b, m, t, d, n, k, ś, ź, ć, dź, ch). Pozostałe zastępuje innymi. Wypowiada się jednowyrazowo: np. pomidor – midol, kaczka – kaka;

          3 lat – porozumiewa się prostymi zdaniami, wymawia wszystkie samogłoski i spółgłoski (p, pi, b, bi, m, mi, n, ni, f, fi, w, wi, t, d, n, l, li);

          4 lat – wymawia głoski s, z, c, dz. Mowa ulega dalszemu doskonaleniu;

          5-6 lat – wymawia głoski sz, ż, cz, dż, r;

          7 lat – ma utrwaloną poprawną wymowę wszystkich głosek oraz opanowaną technikę mówienia.

Środowisko kształtowania mowy

Podstawowym środowiskiem kształtowania myślenia i mowy dziecka jest rodzina. Rozwój tych funkcji przebiega tu samorzutnie w związku z różnorakimi sytuacjami dnia powszedniego: ubieraniem, rozbieraniem, myciem, jedzeniem, zabawą, zajęciami domowników itp. Dziecko ma okazję pytać o wszystko i otrzymuje odpowiedzi. Wyzwala się mowa sytuacyjna. Czynniki uczuciowe oraz atrakcyjne zdarzenia wzbogacają i dynamizują mowę. Dziecko uczy się mowy od otoczenia osób, z którymi najczęściej przebywa. Mowa jego wychowawców jest dla niego wzorem, który sobie przyswaja poprzez słuch, a następnie usiłuje odtworzyć. Wynika stąd wyjątkowa i niezastąpiona rola rodziny.

Ale rolę tą nie każda rodzina dobrze pełni. Niekiedy sami rodzice przyczyniają się do powstawania opóźnienia w rozwoju mowy dziecka, czy nawet zaburzeń mowy. Dzieje się to wtedy, gdy przemawiają do dziecka w sposób pieszczotliwy, zniekształcając wyrazy. Mając taki wzór do naśladowania dziecko zaczyna wymawiać nieprawidłowo. Nadmierny rygoryzm, przecenianie możliwości dziecka, popisywanie się nim, ustawiczne wytykanie i poprawianie błędów, które w tym czasie mieszczą się w granicach normy rozwojowej również może być przyczyną powstawania wad wymowy.

Często rodzice nie uświadamiają sobie tego, że ich dziecko ma wadę wymowy i nie dostrzegają narastających nieprawidłowości. Ma to miejsce wówczas, gdy dziecko zbyt długo pozostaje jedynie w kręgu rodziny, nie nawiązując kontaktów z szerszym środowiskiem społecznym.

Zdarza się także, że rodzice wiedzą, że ich dziecko źle wymawia, ale czekają, aż z tego „wyrośnie”. Skutkiem opisanych powyżej zachowań, rodziców lub opiekunów może być powstawanie zaburzeń mowy, których nawarstwianie i nie rozpoczęta odpowiednio wcześnie terapia logopedyczna powodują wady wymowy.

Nie wszyscy rodzice wiedzą, jak przykre następstwa mają wady wymowy. Dzieci z takimi wadami są wyśmiewane przez kolegów, tracą zaufanie do otoczenia, zaczynają unikać towarzystwa rówieśników i wzrasta w nich niechęć do mówienia. Wady wymowy utrudniają naukę w szkole, są przyczynami trudności w nauce czytania, pisania i przysparzają wiele przykrych doświadczeń. Dlatego też, jeśli rozwój mowy dziecka nie przebiega normalnie i występują w nim jakieś zaburzenia, należy zwrócić się do Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej .

Zalecenia dotyczące wczesnej profilaktyki

W trosce o prawidłowy przebieg rozwoju mowy dziecka rodzice powinni podejmować odpowiednie działania profilaktyczne.

Ważniejsze zalecenia dotyczące wczesnej profilaktyki to:

          Wypowiedzi osób z najbliższego otoczenia powinny być poprawne. Do dziecka należy mówić powoli, wyraźnie. Należy unikać języka dziecinnego (spieszczania) w trakcie rozmowy z dzieckiem.

          W okresie kształtowania mowy dziecko nie powinno kontaktować się z osobami, które mają wady wymowy, ponieważ wadliwa wymowa otoczenia wywołuje i utrwala wadliwą wymowę dziecka.

          Dziecko powinno reagować na aktywność uczuciową i słowną otoczenia. W przypadku, gdy brak takiej reakcji, można podejrzewać niedosłuch. Konieczna jest wtedy kontrola lekarska.

          Nie należy gasić naturalnej skłonności dziecka do mówienia obojętnością, cierpką uwagę, lecz słuchać uważnie wypowiedzi, zadawać dodatkowe pytania, co przyczyni się do korzystnego rozwoju mowy.

          Nie wolno poprawiać wymowy dziecka, żądać by kilkakrotnie powtarzało dane słowo, zawstydzać, karać za wadliwą wymowę. Hamuje to chęć do mówienia, a co za tym idzie w konsekwencji dalszy rozwój mowy.

          Wskazane jest częste opowiadanie dziecku bajek, czytanie, oglądanie wspólne filmów i rozmawianie na ich temat.

          Nie należy zaniedbywać chorób uszu, gdyż nie leczone mogą powodować niedosłuch, a w następstwie dyslalię lub niemotę.

          Jeśli dziecko ma nieprawidłową budowę narządów mowy (rozszczepy warg, podniebienia, wady zgryzu lub uzębienia), konieczne jest zapewnienie opieki lekarza specjalisty, gdyż wady te są przyczyną zaburzeń mowy.

          Dziecka leworęcznego nie należy zmuszać do posługiwania się ręką prawą w okresie kształtowania się mowy. Naruszanie w tym okresie naturalnego rozwoju sprawności ruchowej zaburza funkcjonowanie mechanizmu mowy. Prowadzi to często do zaburzeń mowy, a w szczególności do jąkania.

          Nie należy wymagać zbyt wczesnego wymawiania poszczególnych głosek. Dziecko nie przygotowane pod względem sprawności na narządów artykulacyjnych, niedostatecznie różnicujące słuchowo dźwięki mowy, a zmuszane do artykulacji zbyt trudnych dla niego głosek często zaczyna je zniekształcać, wymawiać nieprawidłowo. Tworzy się u dziecka w ten sposób błędne nawyki artykulacyjne, trudne do zlikwidowania.

          Jeśli dziecko osiągnęło już wiek, w którym powinno daną głoskę wymawiać, a nie robi tego, zasięgnijmy porady logopedy. Nie opierajmy się wyłącznie na niezbyt fachowych pod tym względem diagnozach lekarskich.

 

Wiedza rodziców dotycząca rozwoju mowy dziecka, prowadzenie przez nich działań profilaktycznych, zwracanie się w porę do poradni logopedycznej, z pewnością przyczyni się mogą do zapobiegania i eliminowania trudności mowy u dziecka, które jeśli nie są usunięte w porę, utrwalają się i z czasem stają się wadami wymowy.

Zasady współpracy z rodzicami

Jeżeli u dziecka stwierdzono wadę wymowy i uczęszcza ono na terapię logopedyczną, rodzice powinni pamiętać o tym, że terapia ta ma miejsce nie tylko podczas zajęć logopedycznych. Skuteczność terapii ściśle uzależniona jest od współpracy rodziców z logopedą. I tylko wówczas, gdy współpraca ta ma rzeczywiście miejsce – terapia przynosi rezultaty.

Wskazówki dla rodziców dzieci uczęszczających na terapię logopedyczną:

1)         Nawiązanie kontaktu z logopedą w celu uzyskania informacji o stanie mowy dziecka i otrzymania informacji na temat pracy z dzieckiem w domu.

2)         Dopilnowanie, aby dziecko systematycznie uczęszczało na zajęcia logopedyczne.

3)         Utrwalanie z dzieckiem opanowanego materiału w ramach ćwiczeń domowych. Materiał do ćwiczeń zawarty jest w zeszycie, który dziecko przynosi na zajęcia.

4)         Systematyczne, codzienne prowadzenie ćwiczeń z dzieckiem.

5)         Prowadzenie ćwiczeń domowych w atmosferze spokoju, zrozumienia trudności dziecka (pośpiech i nerwowość utrudniają przyswajanie materiału).

6)         Chwalenie dziecka nawet za minimalne osiągnięcia, co znacznie mobilizuje do wysiłku.

 

Tylko wówczas, gdy dziecko systematycznie uczęszcza na zajęcia, rodzice prowadzą z dzieckiem ćwiczenia w domu, stosując się do wyżej zawartych zaleceń, można liczyć na szybkie efekty terapii logopedycznej.”

 

 

Zbuntowany sześciolatek – jak sobie radzić?

Wydawać by się mogło, że im dziecko jest starsze, tym jego zachowanie powinno budzić coraz mniej zastrzeżeń. Bunt sześciolatka to czas szczególnie trudny dla rodziców.   Wcześniej spokojne i grzeczne dziecko teraz zaczyna sprawiać kłopoty wychowawcze.  Dziecko staje się buńczuczne, psotne, skłonne do konfliktów, a nawet bójek. Nie zgadza się na stawiane polecenia, nie chce wypełniać próśb mamy czy wymagań pani. Dotychczas przewidywalny, zrównoważony sześciolatek swoim rodzicom serwuje powtórkę – znów przerabiacie… bunt dwulatka!

Czytaj dalej

Adaptacja 3-latka

ADAPTACJA DZIECKA 3 LETNIEGO W PRZEDSZKOLU
Dla 3 letniego dziecka moment pójścia do przedszkola to istotny przełom, który odbija się na jego dalszym życiu. Jest to niewątpliwie sytuacja budząca silne emocje. Dziecko czuje się wyrwane z rodzinnego układu, który gwarantuje mu poczucie stabilności i rozumienia tego, co się wokół niego dzieje. Maluch z dnia na dzień zostaje wrzucony w nieznane środowisko.
Adaptację ułatwia:
1. racjonalne podjęcie decyzji o zapisaniu dziecka do przedszkola,
2. pozytywne myślenie o placówce (zaufanie do personelu),
3. wcześniejsze poznanie placówki przez dziecko,
4. dostarczenie dziecku, w okresie poprzedzającym pójście do przedszkola, doświadczeń przebywania z innymi dorosłymi                                ( nieobecność mamy),
5. umożliwianie kontaktów z innymi dziećmi,
6. usamodzielnianie dziecka,
7. jasne ustalenie reguł i zasad funkcjonowania w rodzinie i w przedszkolu oraz konsekwencja w ich przestrzeganiu,
8. stopniowe przyzwyczajanie dziecka do placówki ( krótki czas pobytu w pierwszych dniach),
9. akceptacja dziecka i rozumienie jego stresu,
10. wspieranie malucha, okazywanie spokoju, stwarzanie poczucia bezpieczeństwa podczas rozstania,
11. przebywanie z dzieckiem po odebraniu z przedszkola ( czas tylko dla niego),
12. ujednolicenie rytmu życia w przedszkolu i w domu.

Adaptację utrudnia:
1. niepewność decyzji rodziców o oddaniu dziecka do przedszkola,
2. brak zaufania do placówki wyrzuty sumienia, niepokój, lęk, poczucie zagrożenia, nieznajomość placówki, brak jasnych reguł,                      zmienność,
3. traktowanie dziecka przedmiotowo,
4. brak doświadczeń społecznych malucha w kontaktach z innymi dorosłymi i dziećmi,
5. nadopiekuńczość, wyręczanie dziecka w czynnościach związanych z samoobsługą,
6. „złe” przyzwyczajenia dziecka ( zasypianie z dzieckiem ),
7. „ rzucenie na głęboką wodę”- pełny wymiar godzin, pośpiech, zdenerwowanie, spóźnianie się – brak czasu dla dziecka,
8. brak zrozumienia dla trudnych zachowań dziecka – obrażanie się na dziecko, odrzucenie.
Udany start dziecka w przedszkolu jest efektem współdziałania wszystkich podmiotów tego procesu, a więc dziecka, jego rodziny, pracowników przedszkola ( kadry pedagogicznej i personelu pomocniczego), otoczenia społecznego ( grupy rówieśniczej, środowiska lokalnego). Budowanie dobrych relacji uwzględniających potrzeby obu stron nie jest procesem łatwym, ani szybkim, jednak przez wypracowanie bliskich i stałych form kontaktu korzyści mogą czerpać obydwie strony.
Wspólna troska o dobro dziecka, wzajemne zrozumienie i współpraca wyżej wymienionych środowisk powinny być gwarantem sukcesu.

 

DZIECKO NADPOBUDLIWE

Co to znaczy „nadpobudliwe”, słowo to oznacza „nadmierną pobudliwość”, która może dotyczyć wielu rzeczy, np. dziecko łatwo się denerwuje, płacze, jest nadmiernie wrażliwe, bardzo agresywne, przeciwstawiające się każdemu poleceniu rodzica lub nauczyciela, mające stałe konflikty z kolegami. W Polsce w ostatnich latach używano następujących terminów nadpobudliwości:
• Zespół nadpobudliwości psychoruchowej
• Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi
• Zespół hiperkinetyczny wieku dziecięcego
• Zespół nadruchliwości
• Deficyt uwagi
• „Nadruchliwość” dziecięca
• Niespokojne dzieci
Obecnie w piśmiennictwie światowym oficjalnie używa się nazwy ADHD czyli „Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z zaburzeniami koncentracji uwagi”
Czym jest nadpobudliwość psychoruchowa?
Tak rozumiana nadpobudliwość jest pewną stała cechą dziecka, która może oczywiście zmienić się w miarę jak ono dorasta. Może być różnie wyrażona w zależności od sytuacji. Trzy grupy objawów są charakterystyczne dla nadpobudliwości to: nasilone zaburzenia uwagi, czyli niemożność jej skoncentrowania, nadmierna impulsywność, nadmierna ruchliwość.
Jak pomóc?
Rozmowa i współpraca z rodziną są podstawą rozpoznania i leczenia. Dlatego też, przed postawieniem rozpoznania, lekarz powinien uzyskać informacje od nauczyciela znającego pacjenta dłużej niż pół roku. Pomoże psychiatra dziecięcy, psycholog, pediatra lub lekarz rodzinny, neurolog.
Zwykle pierwszym lekarzem do którego rodzice zgłaszają się po pomoc jest pediatra – powinien on rozpoznać ADHD i wykluczyć inne przyczyny zaburzeń uwagi. Warto poszukać pomocy u psychiatry dzieci i młodzieży lub psychologa, pamiętajcie jednak, że każdy z nich może zaoferować inny zestaw pomocy. Zanim pójdziecie do lekarz dobrze przygotujcie się do rozmowy. Warto zasięgnąć informacji u innych rodziców dzieci z podobnymi problemami, gdzie udało im się znaleźć najlepszą opiekę. Zawsze trzeba zadawać dużo pytań. Nie wychodźcie z gabinetu jeśli nie poznaliście odpowiedzi na nurtujące Was wątpliwości.

 

DYSLEKSJA

Dysleksja objawia się trudnościami w nauce czytania i pisania u dzieci, które nie powinny mieć z taką nauką problemów – są normalnie rozwinięte intelektualnie, nie mają żadnych poważnych wad wzroku i słuchu ani schorzeń neurologicznych, są otoczone w szkole prawidłową opieką dydaktyczną i nie są zaniedbane środowiskowo.
Dysleksja nie jest chorobą, którą można wyleczyć. Dyslektykiem jest się na całe życie. Dziecko z problemem dysleksji powinno korzystać z terapii pedagogicznej, czyli zajęć kompensacyjno-korekcyjnych. Im wcześniej terapia się zacznie, tym lepiej dla dziecka.
Pierwsze objawy dysleksji powinny zostać wykryte przez nauczycieli już przedszkolu, a dziecko powinno otrzymać stosowną pomoc tj. powinno zostać poddane diagnozie a następnie terapii. Dzieci ze stwierdzoną dysleksją mogą się ubiegać o opinię o dostosowaniu warunków egzaminacyjnych do dysfunkcji ucznia
Jeśli dysleksja zostanie wcześnie wykryta i zdiagnozowana, to można jej przeciwdziałać poprzez dostosowane dla dziecka zajęcia korekcyjno – kompensacyjne. Takie zajęcia polegają na usprawnianiu zaburzonych funkcji wzroku, słuchu i ruchu, przy pomocy różnych ćwiczeń. Wiele z nich można, a wręcz należy, wykonywać z dzieckiem samemu w domu, jednak ich dobór powinien być doradzony przez specjalistę – terapeutę.
Jeżeli przedszkole, do którego uczęszcza Państwa dziecko nie zatrudnia specjalisty, to należy udać się z dzieckiem do Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej. Proszę pamiętać, że tam specjaliści udzielają bezpłatnej pomocy, lecz mają ograniczoną liczbę miejsc.
Rodzicu nie zwlekaj, jeśli chcesz pomóc swojemu dziecku!